Work in progress: het landboek

Pre-kadastrale landboeken van prochies zijn werkdocumenten. Op veel landboeken is dat ook visueel zichtbaar: er zijn notities aangebracht, de kaarten zijn slordig en zitten vaak los in het boek, de kaft toont duidelijk sporen van hergebruik. Dat onderscheid hen vaak van de landboeken die in opdracht van private eigenaars zijn gemaakt, zoals abdijen of edellieden. Voor hen was het landboek een pronkstuk en er werd dan ook kosten noch moeite gespaard om er de rijkdom van de opdrachtgever mee te tonen: ze werden voorzien van een dikke lederen band, soms zelfs van een slot en de kaarten werden gekleurd en rijk versierd met opzichtige windrozen en details in de kantlijn en op de kaart zelf. Dorpsheerlijkheden en wereldlijke overheden hadden die luxe niet. Voor hen hadden de landboeken maar één doel: hen in staat stellen zoveel mogelijk belastinggelden innen. Het was dan ook noodzakelijk de gronden zo goed mogelijk op te meten en toe te laten meteen hun eigenaar op te sporen. Er werden vaak notities op aangebracht en de kaarten waren van ondergeschikt belang.

Het landboek van Leffinge is een prachtig voorbeeld van zo’n landboek. Het bestaat uit zeven delen, opgemaakt door landmeter Donche tussen 1778 en 1781. Op elk deel wordt dan nog eens vermeld dat het tussen 1815 en 1823 werd verbeterd door landmeter J. de Roo, net voor de totstandkoming van het kadaster van het Koninkrijk der Nederlanden (waarvan de eerste grondvesten door het Franse Keizerrijk werden gelegd). In het eerste deel zijn de 12 kaarten gekleurd, op de loszittende overzichtskaart na). Ook in het tweede deel zitten nog 6 gekleurde kaarten, maar vanaf het derde deel zijn de kaarten ongekleurd, zitten ze los of ontbreken ze. Sommige zijn duidelijk kladkaarten, met de oppervlakteberekeningen er nog op vermeld. Alle delen hebben een goedkope kaft en hier en daar zijn notities ter correctie aangebracht. Het lijkt er sterk op dat landmeter Donche zijn opdracht niet heeft voltooid. Wat daarvan de reden mag zijn is onduidelijk, maar dat de prochie geen nieuwe landmeter inschakelde om het werk te voltooien, doet vermoeden dat geldgebrek er is mee te maken heeft.

Onder: enkele pagina’s uit de diverse delen van het landboek, met de loszittende overzichtskaart in het eerste deel, en de kaarten van het 8ste, 22ste en 43ste begin (kanton), waarbij de eerste gekleurd, de tweede ongekleurd en de derde een loszittende schets is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s